ریزش آب دهان یا ترشح بیش از حد بزاق یکی از مشکلاتی است که در هر سنی ممکن است رخ دهد. این عارضه علاوه بر ایجاد ناراحتی در روابط اجتماعی، گاهی نشانه یک بیماری زمینهای یا اختلال در عملکرد اعصاب، عضلات یا غدد بزاقی است. بسیاری از افراد به دنبال درمان ریزش آب دهان در طب سنتی هستند تا بدون وابستگی به داروهای شیمیایی، علت اصلی این مشکل را برطرف کنند. در طب سنتی، افزایش ترشح بزاق یا اهراق ریق تنها یک علامت نیست، بلکه نشانهای از برهم خوردن تعادل مزاج و اخلاط بدن میباشد. به همین دلیل، درمان بر پایه اصلاح مزاج، تدابیر تغذیهای، تغییر سبک زندگی و استفاده از داروهای گیاهی مناسب انجام میشود. البته اگر ریزش آب دهان ناشی از بیماریهای عصبی یا مشکلات ساختاری باشد، بررسی و درمان پزشکی نیز ضروری است.
ریزش آب دهان (سیالوره) چیست؟
ریزش آب دهان یا سیالوره که در طب سنتی با نام اهراق ریق شناخته میشود، یک بیماری پزشکی است که در زمان ترشح بیش از اندازه بزاق توسط غدد بزاقی رخ میدهد. در این شرایط، غدد بزاقی، بیشتر از توانایی دهان بزاق تولید میکند و باعث جمع شدن چکه کردن آن از دهان میشود. ریزش آب دهان در نوزادان طبیعی است؛ اما بعد از 4 سالگی اگر این اتفاق همچنان وجود داشته باشد، نیاز به درمان توسط متخصص دارد.

علائم شایع آبریزش دهان
افرادی که با ریزش آب دهان یا سیالوره مواجه هستید، ممکن است با علائم زیر مواجه باشند:
- آبریزش دهان به صورت مکرر در طول روز
- مشکل در بلعیدن بزاق
- خیس شدن چانه، لباس یا رختخواب با بزاق
- سوزش پوست یا ساییدگی اطراف دهان به دلیل آبریزش مکرر
- مشکل در صحبت کردن واضح به دلیل بزاق زیاد
- خجالت یا گوشه گیری اجتماعی
- کم آبی بدن در موارد شدید
علت جمع شدن آب در دهان در طب سنتی
در منابع معتبر طب ایرانی ترشح بزاق معمولا نتیجه غلبه رطوبت و بلغم در نظر گرفته شده است. از دیدگاه حکمای طب ایرانی، زمانی که مزاج دهان، معده یا مغز به سمت سردی و تری متمایل شود، قدرت نگهداری و کنترل بزاق کاهش پیدا میکند. در همین شرایط است که احراق ریق رخ میدهد. از دیدگاه طب سنتی، ضعف قوه هاضمه، سردی معده، مصرف غذاهای رطوبتزا و تجمع بلغم نیز میتوانند زمینه افزایش ترشح بزاق را فراهم کند. بنابراین درمان ریزش آب دهان در طب سنتی صرفا کاهش بزاق نیست، بلکه اصلاح علت زمینهای اهمیت بیشتری دارد.

دلایل ریزش آب دهان چه هستند؟
ریزش آب دهان در طب سنتی بیشتر ریشه در مزاج دارد؛ اما در طب نوین، وجود بیماریهای زمینهای به عنوان دلایل ریزش آب دهان در نظر گرفته میشوند که مهمترین آنها عبارتند از:
- تغییرات رژیم غذایی: غذاهایی مانند مرکبات، غذاهای تند یا آبنباتهای ترش میتوانند غدد بزاقی شما را برای تولید بزاق بیشتر تحریک کنند. حتی فکر کردن به این غذاها میتواند باعث افزایش ترشح بزاق شود.
- حالت تهوع یا ناراحتی معده: احساس حالت تهوع به بدن این سیگنال را میدهد که باید برای استفراغ، بزاق بیشتری تولید کند. این کار باعث محافظت از دهان و گلو در برابر اسیدهای معده است.
- بارداری: در دوران بارداری، افزایش تولید بزاق طبیعی است؛ به ویژه در سه ماهه اول این اتفاق بیشتر رخ میدهد. تغییرات هورمونی و حالت تهوع صبحگاهی، علت بروز این مشکل هستند.
- عوارض برخی از داروها: یکی از عوارض برخی از داروها، افزایش تولید بزاق است. داروهای فشار خون بالا، داروهای ضد روان پریشی و آنتی بیوتیکها، میتوانند باعث ریزش آب دهان شوند.
- مشکلات دندانی یا عفونتهای دهانی: مشکلات دندان، لثه یا دهان میتواند منجر به افزایش بزاق شود. دندان مصنوعی با اندازه نامناسب، پوسیدگی، بیماری لثه یا عفونتهای دهانی همگی با ریزش آب دهان یا سیالوره همراه هستند.
- بیماری رفلاکس معده به مری (GERD): در رفلاکس معده، بدن به صورت طبیعی بزاق بیشتری برای خنثی کردن اسید تولید میکند که این موضوع منجر به ریزش بیشتر آب دهان میشود.
- اختلالات عصبی: گاهی اوقات سیالوره میتواند با بیماریهای عصبی مانند بیماری پارکینسون، فلج مغزی یا ALS (اسکلروز جانبی آمیوتروفیک) مرتبط باشد. این اختلالات ممکن است بر عضلات و اعصابی که بلع را کنترل میکنند تاثیر بگذارند و منجر به آبریزش دهان شوند.

ارتباط ریزش آب دهان با مزاج چیست؟
در طب سنتی ایرانی، هر بیماری در ارتباط با مزاج فرد بررسی میشود. اگرچه ریزش آب دهان میتواند دلایل متعددی داشته باشد، اما در بسیاری از افراد این مشکل با غلبه سردی و تری یا همان افزایش بلغم ارتباط دارد. مزاجهایی که بیشتر مستعد اهراق ریق هستند، عبارتند از:
| نوع مزاج | میزان احتمال بروز ریزش آب دهان | توضیحات |
| مزاج سرد و تر (بلغمی) | زیاد | این افراد بیش از دیگران مستعد افزایش ترشح بزاق هستند و معمولاً علائمی مانند خواب آلودگی، احساس سنگینی بدن، ضعف هضم و افزایش رطوبت دهان را تجربه میکنند. |
| مزاج سرد و خشک | متوسط | در صورت ضعف معده، اختلال در عملکرد دستگاه گوارش یا کاهش قدرت هضم، احتمال افزایش ترشح بزاق در این افراد نیز وجود دارد. |
| مزاج گرم و تر | کم | افراد دارای این مزاج معمولاً کمتر دچار ریزش آب دهان میشوند، اما مصرف بیش از حد غذاهای با طبع سرد و رطوبتزا میتواند تعادل مزاج آنها را بر هم زده و زمینه بروز این عارضه را فراهم کند. |
در طب ایرانی اعتقاد بر این است که سردی، تری و افزایش رطوبت بدن موجب کاهش قدرت اندامهای گوارشی و عضلات مسئول بلع میشود. در نتیجه بزاق در دهان تجمع پیدا کرده و احتمال خروج آن افزایش مییابد. از همین جهت، درمان ریزش آب دهان در طب سنتی بر پایه اصلاح مزاج و رفع علت زمینهای است.
درمان ریزش آب دهان در طب سنتی
درمان اهراق ریق در طب سنتی تنها به کاهش ترشح بزاق محدود نمیشود، بلکه هدف اصلی، بازگرداندن تعادل مزاج و تقویت عملکرد دستگاه گوارش و سیستم عصبی است.
اصلاح مزاج
اصلاح مزاج نخستین و مهمترین گام در درمان ریزش آب دهان است. در افراد مبتلا به غلبه بلغم، «نیاز به اصلاح مزاج» و کاهش سردی و رطوبت بدن، اصل درمان محسوب میشود. اصلاح سبک زندگی، شامل مصرف غذاهای گرم، تنظیم خواب و افزایش فعالیت بدنی در کنار پرهیز از خوراکیهای رطوبتزا، ضروری است. با توجه به اینکه نوع درمان بر اساس سن و بیماریهای همراه در هر فرد متفاوت است، برای تعیین دقیق مزاج و مسیر صحیح درمانی از لینک زیر استفاده کنید:
توصیههای تغذیهای
اصلاح رژیم غذایی یکی از ارکان اصلی درمان ریزش آب دهان در طب سنتی است. بعضی از غذاها با کاهش رطوبت معده، منجر به کنترل اهراق ریق میشوند و از شدت گرفتن این مشکل جلوگیری میکنند. مواد غذایی مفید عبارتند از:
- مصرف غذاهای سبک و زودهضم مانند سوپهای ساده و خوراکهای کم چرب
- استفاده متعادل از ادویههای گرم مانند زنجبیل، دارچین و زیره در صورت نداشتن منع مصرف
- مصرف گوشتهای سبک مانند گوشت مرغ و بوقلمون
- استفاده از دمنوشهای مناسب با نظر پزشک طب ایرانی
- نوشیدن آب به اندازه نیاز بدن و پرهیز از مصرف حجم زیاد مایعات همراه غذا
پرهیزات غذایی
افرادی که به علت غلبه بلغم با مشکل اهراق ریق مواجه شدهاند، بهتر است مصرف برخی مواد غذایی را محدود کنند.
- ماست، دوغ و کشک به دلیل طبع سرد و تر
- خیار، کاهو و هندوانه در صورت مصرف بیش از اندازه
- نوشیدنیهای بسیار سرد و یخ
- غذاهای بسیار چرب و سنگین
- شیرینیهای صنعتی و قندهای ساده
- مصرف بیش از حد برنج سفید و غذاهای آبکی

گیاهان دارویی برای درمان ریزش آب دهان در طب سنتی
درمان ریزش آب دهان در طب سنتی با برخی از گیاهان دارویی نیز امکانپذیر است. این گیاهان به علت داشتن اثرات گرمکننده و تقویت کننده دستگاه گوارش، مورد توجه قرار گرفتهاند. مصرف این گیاهان دارویی باید حتما زیر نظر متخصص انجام شود. در صورت نیاز میتوانید با دکتر زهره فیض آبادی، متخصص طب سنتی مشورت کرده و گیاهان مناسب را برای درمان انتخاب کنید:
- زنجبیل: گیاه زنجبیل به تقویت معده و کاهش غلبه بلغم کمک میکند و در برخی افراد باعث بهبود عملکرد هضم میشود. میتوانید روزانه یک دمنوش زنجبیل را به رژیم غذایی خودتان اضافه کنید. زنجبیل همچنان در طب نوین باعث کاهش ترشح بزاق و حالت تهوع نیز میشود.
- دارچین: دارچین از گیاهان با طبع گرم است که در افراد دارای مزاج سرد میتواند در تعدیل رطوبت بدن موثر است. برای درمان ریزش آب دهان در طب سنتی، میتوانید از دمنوش دارچین یا خود ادویه دارچین در غذاهای خود استفاده کنید.
- آویشن: آویشن دارای خواص ضدالتهابی و ضد میکروبی است و در بهبود سلامت دهان و گلو نقش دارد. برای درمان ریزش آب دهان در طب سنتی، استفاده از دمنوش آویشن و اضافه کردن ادویه آن به غذاهای مختلف توصیه میشود.
- زیره: به کاهش نفخ و تقویت عملکرد معده کمک میکند. مصرف دمنوش زیره برای کنترل اهراق ریق نیز میتواند بسیار موثر باشد؛ به شرطی که در کنار سبک زندگی سالم در نظر گرفته شود.
مصرف گیاهان دارویی بدون مشورت متخصص طب سنتی، کافی نیست. برای اصلاح مزاج و درمان اصولی اهراق ریق در طب سنتی، میتوانید با رزرو نوبت حضوری از دکتر زهره فیض آبادی متخصص طب سنتی با سابقه درخشان و فعالیت حرفهای، در مسیر درمان صحیح قدم بردارید!
اگر در مشهد حضور ندارید برای مشاوره آنلاین میتوانید عبارت «ویزیت تلفنی» را به منشی مطب به شماره ۰۹۰۲۹۲۰۲۷۷۷ ارسال کنید تا نوبت شما ثبت شود. 🚀
تغییرات سبک زندگی برای درمان اهراق ریق در طب سنتی
سبک زندگی شما، تاثیر مستقیمی در ریزش آب دهان و افزایش شدت آن دارد. از همین جهت در کنار اقدامات موثر برای درمان ریزش آب دهان در طب سنتی، باید تغییرات سبک زندگی نیز دنبال شوند. در ادامه به اقدامات مهمی که باعث کنترل ریزش آب دهان میشوند، اشاره میکنیم:
- پیاده روی روزانه: فعالیت بدنی منظم باعث افزایش حرارت طبیعی بدن و کاهش غلبه بلغم میشود. سعی کنید که روزانه حداقل 20 تا 30 دقیقه پیاده روی منظم داشته باشید.
- خواب منظم: خواب شبانه کافی و پرهیز از خواب طولانی در روز به حفظ تعادل مزاج کمک میکند و باعث کنترل اهراق ریق میشود.
- جویدن کامل غذا: جویدن مناسب، عملکرد معده را بهبود میبخشد و از ضعف هضم جلوگیری میکند.
- کاهش استرس: اضطراب و تنشهای عصبی در برخی افراد میتوانند ترشح بزاق را افزایش دهند. استفاده از روشهای آرامسازی مانند تنفس عمیق و مدیتیشن مفید است.
برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد توصیههای طب سنتی برای سبک زندگی سالم و درمان مشکلات رایج از دیدگاه طب سنتی به کانال ایتای دکتر زهره فیض آبادی مراجعه کنید! ✅
درمان ریزش آب دهان در طب نوین
درمان ریزش آب دهان در طب سنتی با طب نوین، متفاوت است؛ اما این به معنای آن نیست که هر یک از روشها میتوانند جایگزین دیگری شوند. در طب نوین، درمان ریزش آب دهان در خواب بیشتر با تمرکز علت یابی و تغییرات سبک زندگی است. در اکثر مواقع توصیه میشود که ابتدا سبک زندگی اصلاح شود و پس از آن درمانهای دارویی موثر مانند داروهای آنتیکولینرژیک دنبال شوند تا علائم آبریزش دهان کاهش پیدا کنند. در مجموع، اقدامات پزشکی زیر برای کنترل سیالوره مفید هستند:
- داروها: گلیکوپیرولات (Cuvposa) و اسکوپولامین (هیوسین) جزو انواع داروها برای درمان سیالوره در طب نوین هستند.
- تزریق بوتاکس: در صورتی که ریزش آب دهان مداوم و زیاد باشد، میتوان با تزریق بوتاکس در غده بزاقی آن را کنترل کرد. این سم اعصاب و عضلات ناحیه را فلج میکند و مانع از تولید بزاق توسط غدد میشود.
- جراحی: در موارد شدید، پزشکان ممکن است جراحی روی غدد بزاقی اصلی را توصیه کنند. در این روش یا غدد برداشته میشوند یا محل آنها تغییر میکند تا ترشح بزاق در جای مناسب انجام شود.
- پرتودرمانی: اگر جراحی گزینه مناسبی نباشد، پزشک شما ممکن است پرتودرمانی روی غدد بزاقی اصلی را توصیه کند. پرتودرمانی باعث خشکی دهان میشود و ترشح بیش از حد بزاق را تسکین میدهد.
جمعبندی
ریزش آب دهان میتواند ناشی از عوامل سادهای مانند رشد دندان یا تغذیه نامناسب باشد، اما گاهی نیز نشانه بیماریهای مهم عصبی یا گوارشی است. درمان ریزش آب دهان در طب سنتی با اصلاح مزاج، تغییر سبک زندگی و رعایت رژیم غذایی همراه است. از آنجایی که اصلاح مزاج، اصلیترین اقدام درمان برای کنترل اهراق ریق در طب سنتی است، توصیه میکنیم که فرم مزاج شناسی آنلاین را تکمیل کنید. البته این فرم جایگزین مراجعه به متخصص طب سنتی نیست، اما یک ابزار کمکی برای تشخیص مزاج محسوب میشود.
سوالات متداول
- علت ریزش آب دهان در طب سنتی چیست؟
در طب سنتی ایرانی، ریزش آب دهان اغلب با افزایش سردی و رطوبت بدن، غلبه بلغم و ضعف معده مرتبط دانسته میشود. با اینحال، علت دقیق باید با توجه به مزاج و شرایط هر فرد بررسی شود.
- آیا ریزش آب دهان در کودکان طبیعی است؟
ریزش آب دهان در نوزادان و هنگام دنداندرآوردن معمولاً طبیعی است. ادامه این مشکل پس از حدود چهار سالگی، بهویژه اگر با اختلال بلع یا تکلم همراه باشد، به بررسی پزشکی نیاز دارد.
- برای درمان ریزش آب دهان در طب سنتی چه باید کرد؟
درمان سنتی معمولاً بر اصلاح مزاج، تقویت معده، کاهش مصرف غذاهای سرد و رطوبتزا و اصلاح سبک زندگی متمرکز است. برنامه درمانی باید براساس سن، مزاج و علت زمینهای تنظیم شود.
- چه غذاهایی ممکن است ریزش آب دهان را تشدید کنند؟
مصرف زیاد ماست، دوغ، خیار، هندوانه، غذاهای آبکی، خوراکیهای چرب و نوشیدنیهای بسیار سرد ممکن است در افراد دارای مزاج سرد و تر علائم را تشدید کند. واکنش افراد به این مواد یکسان نیست.
- آیا ریزش آب دهان میتواند نشانه بیماری باشد؟
بله، ریزش مداوم آب دهان ممکن است با رفلاکس معده، عفونت دهان، مشکلات دندانی، عوارض داروها یا بیماریهای عصبی مرتبط باشد. در صورت شروع ناگهانی یا شدت زیاد، مراجعه به پزشک ضروری است.
منابع
- https: //www.melbourneneurocare.com.au/sialorrhea-excessive-salivation/
- https: //www.healthline.com/health/dental-and-oral-health/hypersalivation#treatment
- https: //3vdental.com/excess-saliva/
- Morgante F, Bavikatte G, Anwar F, Mohamed B. The burden of sialorrhoea in chronic neurological conditions: current treatment options and the role of incobotulinumtoxinA (Xeomin®). Ther Adv Neurol Disord. 2019 Nov 28;12: 1756286419888601. doi: 10.1177/1756286419888601. PMID: 31819763; PMCID: PMC6883364.
- https: //pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6883364/
- Miranda-Rius J, Brunet-Llobet L, Lahor-Soler E, Farré M. Salivary Secretory Disorders, Inducing Drugs, and Clinical Management. Int J Med Sci. 2015 Sep 22;12(10): 811-24. doi: 10.7150/ijms.12912. PMID: 26516310; PMCID: PMC4615242.
- https: //pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4615242/