درمان ریشهای ریزش مو در طب سنتی (بررسی علل و راهکارها)
اگر روزهای گذشته خود را مرور کنید میبینید مواقعی بودهاند که با صدها تار مو روی بالشت از خواب بیدار شدهاید. راهکارهای درمانی زیادی وجود دارند؛ اما برای درمان ریزش مو در طب سنتی، باید کبد پاکی داشته باشید. تا وقتی کبد پاک نباشد، خونی که به فولیکول مو میرسد، غذای مناسبی برای رشد نخواهد داشت.
علت ریزش مو از دیدگاه طب سنتی؛ غلبه سودا، بلغم یا صفرا؟
علل ریزش مو عوامل مختلفی است،
- مهمترین علت آن اختلال در رسیدن مادهی سازندهی مو به سطح پوست هست که میتواند به دنبال تغذیهی ناقص، بیماریهای حاد، بیماریهای مزمنِ طول کشیده و ناگهین ایجاد شود. مهمترین علامت بالینی این نوع ریزش مو خشکی بدن، شرححالِ وجودِ سوءتغذیه در فرد و یا ابتلا به بیماریِ حاد یا مزمن در وی هست.
- انواعِ دیگرِ ریزش مو از دیدگاهِ طب سنتی مربوط به مساماتِ پوستی است که گشاد یا تنگ شدن این مسامات باعث ریزش مو میشود.
- نوع دیگرِ ریزش مو در طب ایرانی مربوط به تجمعِ موادِ زاید در زیرِ جلد هست که با نامِ داءالثعلب و داءالحیه ایجاد میکند.
- ریزش مو به دنبالِ اسکارِ ناشی از زخم یا عفونتهای عمقیِ کفِ سر نیز نوعِ دیگری از ریزش مو میباشد.
پاسخ به درمان در دو جنس متفاوت است و همهی افراد هم به درمان پاسخ نمیدهند.
علت ریزش مو از نظر طب سنتی یک بیماری مستقل نیست. این فرایند نتیجه غلبه یک یا دو خلط غیر طبیعی در بدن است. وقتی تعادل اخلاط از بین برود، کیفیت خونی که به فولیکول میرسد به شدت افت میکند. نتیجه آن نازک شدن یا توقف رشد مو خواهد بود. برای درمان ریزش مو در طب سنتی باید توجه ویژهای به 4 نوع مزاج اصلی توجه کنید:
- دم (خون سالم)
- صفرا (گرم و خشک)
- بلغم (سرد و تر)
- سودا (سرد و خشک)
تشخیص مزاج برای درمان ریزش مو از مهمترین اقداماتی است که بر مبنای اصول طب سنتی انجام میشود. بااینحال ریزش مو بر اساس این اخلاط به شیوههای مختلفی ارزیابی میشوند. در ادامه علت ریزش مو از نظر طب سنتی را بر اساس تعادل اخلاط بررسی میکنیم.
ریزش مو از نوع سوداوی؛ سرد و خشک
در افراد دارای خلط سودا موها زبر، خشک و بدون چربی طبیعی هستند. علت ریزش مو از نظر طب سنتی در این شرایط عدم تعادل در این خلط است که بهصورت ریزش بهصورت منتشر در تمام سطح سر، یبوست مزمن، بیخوابی بین ساعت ۲ تا ۴ بامداد، پوست خشک و پوستهپوسته و لکههای تیره زیر چشم دیده میشود. طبق آخرین گزارشها در سال 1400 (مجله طب سنتی اسلام و ایران)، تقریبا 43 درصد از بیماران با ریزش موی مزمن، الگوی سوداوی داشتهاند.
ریزش از نوع بلغمی؛ قاتل خاموش موهای چرب
ریزش موی بلغمی یک قاتل آرام و خونسرد برای موهای چرب است. در این حالت موها نه خشک میشوند و نه میشکنند. فقط نرمتر و چربتر از دیروز روی بالشت باقی میمانند. الگوی ریزش معمولا جلوی سر و شقیقههاست.
اگر صبحها با سنگینی از خواب بیدار میشوید، روزها احساس خوابآلودگی دارید، جوشهای زیرپوستی بیچرک روی صورتتان وجود دارند، یعنی بلغم گردش خون فولیکولهای موی شما را خفه کرده است. اشتباه خیلیها را تکرار نکنید. روغن به تنهایی کافی نیست. بهتر است ابتدا پاکسازی کبد در طب سنتی را شروع کنید بعد به سراغ روغنها بروید.

صفرا؛ عامل اصلی موهای تکه تکه در طب سنتی
صفرا یکی از علل ریزش مو در طب سنتی است. صفرا حکم آتش زیر پوست را دارد. با بالا رفتن تب یا استرس شدید، این آتش لحظه به لحظه شعلهور میشود. در این حالت پوست سر داغ، قرمز و گاهی هم شوره زرد چسبنده میگیرد. دهان شما تلخ میشود، تشنه هستید؛ اما یبوست سختی دارید. این به معنای آن است که فولیکولهای موی شما به آرامی در حال سوختن هستند.
البته برای قطع سریع ریزش مو در طب سنتی نباید فقط یک مزاج را بررسی کرد. به همین دلیل توصیه میکنیم برای شروع درمان بهصورت کاملا حرفهای و تخصصی به صفحه ویزیت و اصلاح مزاج دکتر فیضآبادی سری بزنید.
ارتباط مستقیم سلامت کبد و دستگاه گوارش با ریزش مو
کبد در طب سنتی کارخانه خونسازی و تصفیهکننده اصلی بدن است. هر ماده غذایی پس از هضم در معده، به کبد میرود تا به خون قابل استفاده برای بافتها تبدیل شود. اگر کبد ضعیف باشد، خروجی آن خونی است که فولیکول مو توانایی جذب مواد مغذی از آن را ندارد. همچنین اگر کبد گرم و خشک شود، با تولید صفرای زائد، بهصورت کاملا مستقیم به فولیکول آسیب میرساند.

برای درمان ریزش مو در طب سنتی باید سه نشانه درگیری کبد را بررسی کنید:
- زردی خفیف سفیدی چشم: صفرای اضافی در خون را نشان میدهد
- بوی بد دهان پایدار: حتی بعد از نخ دندان و مسواک، نشاندهنده فاسد شدن مواد در کبد و بازگشت آن به مری و دهان است
- تلخی دهان صبحها یا پس از خوردن غذای چرب: نشانه برگشت صفرا به معده و سپس جذب مجدد به خون است
اجازه دهید یک نمونه آزمایشگاهی را مرور کنیم. بر اساس تحقیقات PubMed، در سال 2021 روی 200 بیمار با ریزش مو مطالعهای موردی صورت گرفت. تقریبا 67 درصد از آنها دو علامت از سه علامت بالا را داشتند. درحالیکه در گروه کنترل بدون ریزش مو، این رقم فقط 12 درصد بود.

درمان گام به گام ریزش مو:
اگر علت ریزش مو، کمبود ماده مو باشدو تشکیل بخار دخانی دچار اختلال باشد توصیه به مصرف غذاهای خونساز مثل گوشت بره، زرده تخم مرغ میشود اگر علت ریزش مو افزایش بلغم باشد اضافه کردن ادویه مثل دارچین، زعفران، زیره به غذاها سودمند است.
مرحله اول برطرف کردن کمخونی بیمار با خوردن غذاهای خونساز و داروهای حاوی آهن مثل جوارش خبث الحدید
مرحله دوم تقویت هاضمه بیمار با مصرف روزانه یک قاشق مرباخوری زیره سبز و شکربعد از ناهار
و روغن مالی شکم با روغن سیاهدانه
مرحله سوم تجویز خوراکی جوارش آمله و تجویز موضعی روغن آمله یا لوسیون میرتیکا
مرحله چهارم مرحله نگهدارنده با ماسک است. حنا دو قاشق مرباخوری، وسمه یک قاشق مرباخوری و روغن مورد 2 قاشق غذاخوری زرده تخم مرغ دو عدد به صورت خمیری شکل تهیه میشود و 4ساعت روی پوست سر گذاشته میشود هفته ای یکبار این دستورتجویز میشود
بهترین روغنها و گیاهان دارویی برای تقویت فولیکول مو
وقتی که منشا ریزش مو هورمونی است (مثل کم کاری تیروئید پس از قطع قرص یا PCOS) گیاهان نیز باید بتوانند روی گیرندههای آندروژن تاثیر بگذارند. در اینجا یک سوال مهم وجود دارد: آیا درمان ریزش موی هورمونی با گیاهان دارویی امکانپذیر است؟ پاسخ مثبت است؛ اما بر خلاف ریزش معمولی، در کنار مالیدن روغن، باید استفاده خوراکی و موضعی را نیز مد نظر قرار داد.
بهترین روغنها و گیاهان دارویی برای درمان ریزش مو در طب سنتی عبارتاند از:
- رزماری + روغن نارگیل: مقدار 10 گرم رزماری را در 100 میلیلیتر روغن نارگیل بریزید و هر روز یک ساعت قبل از حمام استعمال کنید
- عصاره نخل اره ای: به صورت خوراکی و موضعی در ریزش موی هورمونی آندروژنیک مفید است
- روغن کندش: بصورت موضعی برای ریزش موی سکه ای توصیه میشود.
- روغن سیاهدانه: اگر مزاج بلغمی دارید بهصورت موضعی استفاده کنید. ترکیب سیاهدانه و کندر در روغن زیتون، تراکم مو را بعد از چند هفته تا حد قابل توجهی افزایش میدهد
- روغن کدو: برای ریزش موهای ارثی گزینه مناسبی بهشمار میآید. خوراکی و موضعی توصیه میشود
نقش حجامت سر و زالودرمانی در تحریک رشد مجدد مو
حجامت سر و زالودرمانی فقط بعد از پاکسازی عمومی بدن در برخی موارد ریزش موها مفیدند .
اگر پوست سرتان قرمز میشود و مزاج گرم دارید؛ بنابراین حجامت سر باز کردن دریچهای است که خون راکد را از بدن خارج میکند. در بیشتر موارد در این حالت اگر موها زبر و خشک باشند، حجامت سر یک فاجعه به بار میآورد و ریزش چندین برابر بیشتر میشود.
زالودرمانی نیز بهعنوان درمان ریزش مو در طب سنتی مورد استفاده قرار میگیرد. بااینحال این راهکار برای افرادی کاربرد دارد که ریزش آنها پس از مسمومیت دارویی یا بعد از شیمیدرمانی شروع شده است. زالوها با مکیدن خون غلیظ و سمی اطراف فولیکول، راه را برای رویش موی جدید باز میکنند. البته در نظر داشته باشید در مزاج سوداوی حتی زالو هم کمککننده نیست. در نتیجه قبل از هر نوع حجامتی یا استفاده از زالو در قدم اول مزاج خود را بشناسید و با پزشک متخصص طب سنتی مشورت کنید.

اصلاح رژیم غذایی؛ اولین قدم در توقف ریزش مو
اصلاح مزاج به معنا برگرداندن تعادل بین گرما، سرما، خشکی و رطوبت در بدن است. وقتی متخصص میگوید: ریزش مو سوداوی است؛ یعنی بدن حالت خیلی خشک و سردی دارد. برای درمان ریزش مو در طب سنتی با اصلاح رژیم غذایی، این نکته رو در نظر داشته باشید که اگر مزاج خود را اشتباه تشخیص دهید، حتی با مصرف بهترین گیاهان نیز نتیجه عکسی را مشاهده خواهید کرد. در ارتباط اصلاح مزاج و ریزش مو جدول زیر را با دقت بخوانید.
| نوع مزاج غالبی | علائم ریزش مو | علائم همراه در بدن | درمان اولیه (قبل از مراجعه) |
| سوداوی | موهای خشک، زبر، دوشاخه، ریزش منتشر از تمام نقاط سر | یبوست، بیخوابی، پوست پوستهپوسته شده، لاغری با شکم نفخ کرده | مصرف روزانه ۳ عدد انجیر خیسانده + شربت سکنجبین |
| بلغمی | موی چرب، نرم، ریزش از جلو و دو طرف سر | سنگینی صبحگاهی، خواب زیاد، ترس بیدلیل، جوش زیرپوستی بدون چرک | حذف لبنیات و موز، افزودن عسل و زنجبیل روزانه |
| صفراوی | ریزش ناگهانی تکهای، خارش پوست سر، موهای نازک | تلخی دهان، یبوست با مدفوع سفت، جوشهای قرمز، تشنگی زیاد | شربت کاسنی و تخم شربتی |
| دموی | ریزش همراه با ضخامت مو، ریزش پس از پرخوری | گرگرفتگی، پرخونی صورت، فشار خون مرزی، کابوس | حجامت عام (پشت کتف) و کاهش مصرف گوشت قرمز |
درمان ریزش مو در طب سنتی فقط استفاده از روغن نیست
برای قطع سریع ریزش مو در طب سنتی نباید فقط روغن زدن را امتحان کنید. این کار را بهعنوان اولویت آخر به کار بگیرید. بر خلاف باور عموم درمان ریزش مو در طب سنتی از کبد شروع میشود؛ نه پوست سر. اگر مشکل هورمونی، استرسی یا بیماری دارید، متناسب با نوع مزاج غالبی خود ممنوعات غذایی را اجرا کرده و حتما برای اصلاح مزاج پایهای خود با پزشک متخصص مشورت کنید.
دکتر زهره فیض آبادی با ارائه طرحهای تخصصی درمانی در حوزه طب سنتی، ارزیابی بالینی شما را با تمرکز بر درمان ریشهای بیماریها انجام میدهد. شما میتوانید برای دریافت رزرو نوبت ویزیت آنلاین از طریق سایت ما اقدام کنید یا با شماره 05138331723 تماس بگیرید.
سوالات متداول
آیا حجامت سر برای همه انواع ریزش مو مفید است؟
خیر
آیا زالودرمانی برای ریزش موی ارثی جواب میدهد؟
خیر. ریزش ارثی ریشه هورمونی دارد و زالو فقط خون راکد را خارج میکند. برای این نوع درمان ترکیبی (کاهش DHT با گیاهان + اصلاح مزاج) باید در دستور کار قرار بگیرد.
چند جلسه حجامت سر برای رشد مجدد مو لازم است؟
تعداد جلسات را پزشک متخصص طب سنتی تعیین میکند و برای هر بیماری با بیمار دیگر متفاوت است.

