سینوزیت یکی از شایعترین بیماریهای دستگاه تنفسی فوقانی است که میتواند با علائمی مانند گرفتگی بینی، درد صورت، ترشحات پشت حلق، کاهش حس بویایی و سردرد کیفیت زندگی افراد را تحت تاثیر قرار دهد. اگرچه درمانهای دارویی، نقش مهمی در کنترل این مشکل دارند؛ اما درمان سینوزیت در طب سنتی، میتواند یک روش بدون ضرر و موثر برای کنترل علائم باشد. در طب سنتی ایرانی بیماریهایی که امروزه با عنوان سینوزیت شناخته میشوند، عمدتا در قالب مفاهیمی مانند زکام، نزله و تجمع اخلاط در مجاری سر و بینی بررسی شدهاند که هر کدام نیاز به اقدامات درمانی خاصی دارند. در ادامه مقاله قصد داریم در مورد نحوه درمان سینوزیت کهنه در طب سنتی، علائم و نحوه تشخیص به موقع این مشکل صحبت کنیم.
سینوزیت یا همان عفونت سینوس (Sinusitis)، التهاب و تورمی است که در بافت داخلی سینوسهای شما ایجاد میشوند. سینوسها حفرههایی در داخل صورت شما هستند که معمولا خالی و پر از هوا میباشند. عفونتهای باکتریایی، ویروسی و آلرژی میتوانند آنها را تحریک کرده و باعث انسداد و پر شدن آنها از مایع شوند. در این صورت که احساس فشار در پشت چشم و درد در صورت را تجربه میکنید.
در منابع اصیل طب ایرانی اصطلاح «سینوزیت» وجود ندارد، اما علائمی که امروزه برای این بیماری شناخته میشود، در مباحث زکام، نزله و بیماریهای بینی و سر مورد بررسی قرار گرفته است. حکمایی مانند اسماعیل جرجانی و حکیم محمد اکبر ارزانی، نزله را به فرود آمدن اخلاط از ناحیه سر به بینی، حلق یا سایر اندامها نسبت میدهند.
در این دیدگاه، مغز یکی از اعضای حساس بدن است که تحت تاثیر تغییرات مزاج، تغذیه نامناسب، خواب ناکافی، سرمای شدید یا گرمای مفرط قرار میگیرد. هنگامی که کیفیت یا مقدار اخلاط تغییر کند، مواد زائد از طریق مجاری بینی و حلق دفع میشوند. اگر این مواد غلیظ شوند یا مسیر خروج آنها مسدود شود، علائمی مشابه سینوزیت ایجاد خواهد شد.
سینوسها 4 حفره جفت در سر شما هستند که مجاری باریکی آنها را به یکدیگر متصل میشود. این سینوسها مخاطی تولید میکنند که از طریق مجرای بینی شما تخلیه شده و به تمیز نگه داشتن بینی از باکتریها، آلرژنها و سایر میکروبها کمک میکند. علت سینوزیت معمولا ورود باکتری و ویروس پس از سرماخوردگی و آنفولانزاست. در طب نوین، عوامل زیر میتوانند باعث ایجاد سینوزیت شوند:
طب ایرانی سینوزیت را نتیجه برهم خوردن تعادل مزاج و اخلاط میداند. بنابراین، عواملی که میتوانند زمینه ساز سینوزیت از دیدگاه طب سنتی باشند، عبارتند از:
علائم سینوزیت معمولا پس از سرماخوردگی یا آنفولانزا در افراد دیده میشوند. این علائم گاهی خفیف هستند، اما در صورت عدم درمان ممکن است تشدید شوند و علائم دیگری را نیز به همراه داشته باشند.
از دیدگاه طب ایرانی، همه افراد به یک اندازه در معرض ابتلا به نزله و سینوزیت قرار ندارند. مزاج ذاتی و سبک زندگی هر فرد در بروز این بیماری نقش مهمی ایفا میکند. افراد با مزاج سرد و تر معمولا استعداد بیشتری برای تجمع بلغم، ترشحات بینی و گرفتگی سینوسها دارند. همچنین، افرادی که به دلیل تغذیه نامناسب یا عادات نادرست دچار سوءمزاج اکتسابی شدهاند، ممکن است بیش از دیگران با این مشکل مواجه شوند.
در مقابل، در برخی افراد با مزاج گرم، سینوزیت ممکن است با التهاب بیشتر، ترشحات زردرنگ و احساس سوزش همراه باشد که نیازمند تدابیر متفاوتی است. درمان سینوزیت در طب سنتی، بر پایه اصلاح مزاج و رفع علتهای زمینهای انجام میشود و صرفا کاهش علائم موقت در اولویت قرار نمیگیرند. برای تعیین دقیقتر مزاج و بررسی علت سینوزیت در طب سنتی که مرتبط با مزاج نیز هست، میتوانید از طریق تکمیل فرم مزاج شناسی اقدام کنید:
راه درمان سینوزیت در طب سنتی ایرانی، فقط محدود به کاهش گرفتگی بینی و خروج ترشحات نیست؛ بلکه هدف اصلی، اصلاح مزاج، دفع اخلاط غلیظ و باز شدن مجاری بینی و سینوس هاست. حکمایی مانند ابن سینا، جرجانی و حکیم محمد اکبر ارزانی در مباحث زکام و نزله تاکید کردهاند که ابتدا باید نوع سوء مزاج و کیفیت اخلاط مشخص شود، زیرا درمان نزله بلغمی با نزله صفراوی تفاوت دارد. در منابعی مانند ذخیره خوارزمشاهی و طب اکبری نیز به اهمیت اصلاح مزاج، تدبیر غذا، استفاده از بخورها، سعوطها و داروهای مناسب برای رقیق کردن و دفع اخلاط اشاره شده است.
نکته مهم: درمانهای طب ایرانی باید توسط پزشک متخصص طب ایرانی و بر اساس مزاج، شدت بیماری، سن، بارداری و بیماریهای زمینهای تجویز شوند و نباید جایگزین درمانهای ضروری پزشکی، بهویژه در عفونتهای شدید، شوند. برای مشاوره حضوری درمان سینوزیت کهنه در طب سنتی میتوانید رزرو نوبت آنلاین دکتر زهره فیض آبادی را ثبت کنید.
اصلاح مزاج نخستین و مهمترین اصل درمان سینوزیت در طب سنتی است. بسیاری از بیماران مبتلا به سینوزیت مزمن دارای سوءمزاج سرد و تر هستند و تا زمانی که این وضعیت اصلاح نشود، احتمال بازگشت بیماری وجود دارد.
در فردی که ترشحات فراوان، سفید یا روشن، چسبنده، سنگینی سر و احساس رخوت دارد، میتوان از گرمای ملایم و کاهش عوامل رطوبتزا استفاده کرد:
در صورت وجود سوزش بینی و چشم، عطش، خشکی، خون دماغ یا ترشحات تند، استفاده از بخورهای غلیظ، فلفل، زنجبیل زیاد و اسانسهای تند مناسب نیست. در این حالت برای اصلاح مزاج باید مطابق با مراحل زیر پیش رفت:
در خشکی و پوسته ریزی بینی، هدف اصلی حفظ رطوبت طبیعی مخاط است:
خواب کافی به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی کمک میکند و یک روش درمان سینوزیت در طب سنتی است.. هنگام افزایش ترشحات پشت حلق میتوان سر تخت یا بالش را کمی بالاتر قرار داد. خوابیدن بلافاصله بعد از یک وعده غذایی سنگین نیز مناسب نیست، به خصوص اگر فرد سرفه و رفلاکس شبانه داشته باشد.
فعالیت سبک در فرد بدون تب، تنگی نفس و ضعف شدید میتواند مفید باشد. ورزش سنگین، سونا و تعریق اجباری هنگام تب یا عفونت شدید توصیه نمیشود؛ اما داشتن تحرک کافی و انجام کارهای معمول مانند پیاده روی، میتواند به اثربخشی روشهای درمان سینوزیت در طب سنتی کمک کند.
گاهی اوقات بهترین درمان سینوزیت در طب سنتی به مصرف داروهای گیاهی گره خورده است. بسیاری از داروها به علت داشتن خاصیت ضد التهابی و دفع کننده مخاط، میتوانند نقش مهمی در درمان سینوزیت داشته باشند. با این حال مصرف آنها باید با توصیه متخصص و مشورت دکتر زهره فیض آبادی باشد.
گیاه آویشن یا حاشا، یکی از بهترین گیاهانی است که برای کمک به سرفه و خلط مجاری تنفسی استفاده میشود. فرآوردههای استاندارد آویشن بیشتر برای کمک به سرفه و خلط مجاری تنفسی کاربرد دارند. دمنوش رقیق آویشن ممکن است برای درمان سینوزیت در طب سنتی مفید باشد؛ اما نباید در بارداری، شیردهی و بیماریهای زمینهای مصرف شود. همچنین چکاندن اسانس آویشن در داخل بینی توصیه نمیشود.
گیاه سیاه دانه یا شونیز، یکی از بهترین گیاهان برای درمان سینوزیت در طب سنتی است. این گیاه دارای خاصیت ضد التهابی بوده و میتواند به صورت خوراکی مصرف شود. راههای زیادی برای مصرف سیاه دانه وجود دارند که یکی از آنها، تهیه معجون دوسین است. برای تهیه این معجون کافیست که 2 واحد عسل را با یک واحد سیاه دانه آسیاب شده ترکیب کرده و هر روز میل کنید. به یاد داشته باشید که ریختن روغن سیاهدانه در بینی ممکن است باعث تحریک، حساسیت یا ورود روغن به مجاری تنفسی شود.
سینئول یکی از ترکیبات گیاهی بررسیشده برای درمان سینوزیت پس از سرماخوردگی است. فرآوردههای اکالیپتوس معمولا به صورت غیرخوراکی یا با تحریک سیستم بویایی کار میکنند. اسانس اکالیپتوس برای نوزادان، کودکان خردسال، بعضی بیماران مبتلا به آسم و افراد حساس مناسب نیست و نباید خورده یا مستقیم وارد بینی شود.
یکی از خواص به پخته در طب سنتی، کاهش علائم سرماخوردگی و آنفولانزاست. به پخته با نرم کردن گلو و سینه، از گرفتگی صدا جلوگیری کرده و باعث بهبود دفع خلط از گلو میشود. اگر به پخته به صورت گرم و همراه با عسل میل شود، تاثیر بیشتری در کنترل علائم جانبی سینوزیت و سرماخوردگی دارد.
گل ختمی بیشتر به دلیل موسیلاژ خود برای تسکین خشکی و تحریک گلو استفاده میشود. نقش آن در درمان مستقیم التهاب سینوس اثبات نشده است؛ اما میتوانید برای کنترل علائم و پیشگیری از تشدید سینوزیت از آن استفاده کنید. جوشاندن گل ختمی و تهیه دمنوش جزو راههای درمان سینوزیت در طب سنتی است.
👈 برای مطالعه نکات تکمیلی درباره اصلاح سبک زندگی، تغذیه و تدابیر طب ایرانی نیز میتوانید به کانال ایتای خانم دکتر زهره فیض آبادی مراجعه کنید.
درمان سینوزیت در طب نوین معمولا متمرکز روی کنترل علائم و رفع عفونت در این ناحیه است. معمولا درمان سینوزیت در طب سنتی و نوین با یکدیگر تداخلی ندارند و میتوان همزمان آنها را دنبال کرد.
در مواردی که سینوزیت با اقدامات بالا کنترل و درمان نشوند، ممکن است پزشک معاینه دقیق بینی و حلق، آندوسکوپی بینی، آلرژی و نقص ایمنی و ارزیابی پولیپ و انحراف تیغه بینی را نیز انجام دهد. در موارد مشکوک باید سی تی اسکن نیز انجام شود.
گیاهان دارویی موجود در بعضی از فرآوردههای دارویی مکمل، می توانند نقش مهمی در بهبود علائم سینوزیت داشته باشند و احتقان بینی و سردرد را کاهش دهند. در ادامه لیست فرآوردههای دارویی موثر برای درمان سینوزیت را ارائه میکنیم:
این محصول استنشاقی حاوی ترکیباتی مانند اکالیپتوس، آویشن، آویشن شیرازی، نعناع و منتول است و برای کمک موقت به گرفتگی بینی و علائم تنفسی عرضه میشود. برای استفاده از آن کافیست مقدار مشخصی از محلول در آب داغ یا دستگاه بخور ریخته شده و بخارات آن با فاصله مناسب و چشمان بسته استنشاق شوند.
موارد احتیاط:
فیتوکولد حاوی ترکیبات گیاهی مانند اکیناسه، گل ختمی و آقطی است و به عنوان یک فرآورده کمکی برای علائم سرماخوردگی و عفونتهای تنفسی فوقانی عرضه شده است. بزرگسالان میتوانند روزانه 3 بار و هر بار 2 قرص از این مکمل را مصرف کنند و شاهد کنترل علائم سینوزیت و گرفتگی بینی باشند. کودکان 5 تا 12 ساله نیز میتوانند روزانه 3 بار و هر بار یک قرص را با مقدار آبی میل کنند.
موارد احتیاط:
شستشوی بینی یکی از عملیترین راهکارها برای کاهش ترشحات غلیظ، گرد و غبار و مواد حساسیت زا است. در سینوزیت مزمن، محلول سالین و کورتیکواستروئیدهای داخل بینی از درمانهای خط اول محسوب میشوند. هرچند میزان اثر سالین در سینوزیت حاد ممکن است محدود و بیشتر در کاهش ترشحات باشد. برای شستشوی ایمن بینی میتوانید مطابق با مراحل زیر پیش بروید:
اگر علائم سینوزیت شما مکرر است، بیش از ۱۲ هفته ادامه دارد یا با درمانهای معمول بهبود پیدا نمیکند، بررسی مزاج، سبک زندگی و وضعیت عمومی بدن توسط پزشک متخصص طب ایرانی میتواند به انتخاب درمان مناسب کمک کند. درمان سینوزیت در طب سنتی، نیازمند تعیین برنامه درمانی اختصاصی و اصلاح مزاج است. برای دریافت مشاوره و تعیین برنامه درمانی اختصاصی، میتوانید با خانم دکتر زهره فیض آبادی در ارتباط باشید.
در صورت نیاز به مشاوره آنلاین در زمینه درمان سینوزیت در طب سنتی که کلمه «مشاوره تلفنی» را به شماره ۰۹۰۲۹۲۰۲۷۷۷ ارسال کنید تا مشاوره 15 دقیقهای تلفنی برای شما رزرو گردد. 📞
بهترین درمان سینوزیت در طب سنتی به مزاج فرد، نوع اخلاط و علت زمینهای بیماری بستگی دارد. اصلاح مزاج، تغییر سبک زندگی، رعایت رژیم غذایی مناسب و استفاده از داروهای گیاهی با تجویز پزشک متخصص طب ایرانی، از مهمترین اصول درمان هستند.
درمان سینوزیت مزمن یا کهنه با ترکیب اصلاح مزاج، تنظیم رژیم غذایی، رعایت تدابیر سبک زندگی، استفاده از داروهای گیاهی مناسب و در برخی موارد درمانهای کمکی مانند بخور یا سعوط انجام میشود.
مصرف غذاهای سبک و زودهضم، سوپ سبزیجات، مایعات کافی، میوهها و سبزیجات تازه میتواند به بهبود علائم کمک کند. همچنین بهتر است مصرف غذاهای بسیار چرب، سرخکردنی و فرآوریشده محدود شود.
شواهد علمی قطعی مبنی بر اینکه لبنیات در همه افراد باعث تشدید سینوزیت میشود، وجود ندارد. با این حال، در برخی افراد که پس از مصرف لبنیات احساس افزایش ترشحات یا گرفتگی بینی دارند، پزشک ممکن است کاهش مصرف این گروه غذایی را توصیه کند.
از دیدگاه طب ایرانی، اصلاح مزاج و رفع عوامل زمینهای میتواند احتمال عود سینوزیت را کاهش دهد. البته این موضوع باید همراه با رعایت توصیههای پزشکی، کنترل آلرژیها و اصلاح سبک زندگی باشد.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36609950/
Hoang MP, Seresirikachorn K, Chitsuthipakorn W, Snidvongs K. Herbal Medicines for Rhinosinusitis: A Systematic Review and Network Meta-analysis. Curr Allergy Asthma Rep. 2023 Feb;23(2): 93-109. doi: 10.1007/s11882-022-01060-z. Epub 2023 Jan 7. PMID: 36609950.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1800997/
Ah-See KW, Evans AS. Sinusitis and its management. BMJ. 2007 Feb 17;334(7589): 358-61. doi: 10.1136/bmj.39092.679722.BE. PMID: 17303885; PMCID: PMC1800997.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2293324/
Worrall G. Acute sinusitis. Can Fam Physician. 2008 Jan;54(1): 82-3. PMID: 18208963; PMCID: PMC2293324.
مخزن الادویه
ذخیره خوارزمشاهی
طب اکبری
هزینه ویزیت تلفنی ۶۰۰٬۰۰۰ تومان برای ۱۵ دقیقه مکالمه میباشد. برای دریافت نوبت، نام و نام خانوادگی و شماره موبایل خود و عبارت درخواست ویزیت تلفنی را به شماره منشی مطب ۰۹۰۲۹۲۰۲۷۷۷ پیامک کنید. حداکثر تا ۲۴ ساعت آینده منشی با شما تماس میگیرد و زمان ویزیت را هماهنگ میکند.
