زالو درمانی یکی از قدیمیترین روشهای درمانی است. امروزه نیز در برخی از شاخههای پزشکی به ویژه جراحی پلاستیک و ترمیمی، اثرات زالو درمانی جایگاه مشخص و بسیار مهمی هستند. زالو با ترشح ماده موثری به نام هیرودین میتواند در بسیاری از شرایط پزشکی موثر باشد و باعث بهبود جریان خون، کاهش التهاب و حفظ بافتهای پیوندی شود. خواص زالو درمانی به ترکیبات آزاد شده از بزاق زالو مرتبط است. این ترشحات وارد جریان خون و بافت شما میشوند و میتوانند اثرات مهمی روی سلامتی و بهبود علائم و مشکلات شما داشته باشند. در ادامه به مهمترین خواص زالو درمانی برای بدن و سلامتی اشاره میکنیم.
زالو یا Hirudo Medicinalis عضوی از گروه کرمهای حلقوی است، بیش از قرنها برای اهداف پزشکی مورد استفاده قرار گرفته است. زالو درمانی (Hirudotherapy) یک روش درمانی است که با قرار دادن زالو روی نقاط مشخص شده در بدن انجام میشود تا زالو این نقاط را گاز بگیرد و ترشحات زیست فعال خود را در آن ناحیه آزاد کند. این ترشحات 4 نقش مهم را برعهده دارند و میتوانند برای درمان بسیاری از بیماریها مانند واریس در پاها، بیماریهای مفاصل و آرتروز مورد استفاده قرار گیرند.
بزاق زالوی طبی بیش از ۱۰۰ ماده زیستفعال را در خود جای داده است. مهمترین این ترکیبات شامل هیرودین (Hirudin)، کالین (Calin)، بدلینها (Bdellins)، اگلینها (Eglins)، دستابیلِیز (Destabilase)، هیالورونیداز (Hyaluronidase) و ساراتین (Saratin) هستند. هر یک از این مواد نقش مشخصی در جلوگیری از تشکیل لخته، بهبود گردش خون، کاهش التهاب، تسکین درد و کمک به ترمیم بافت دارند.
زالوها به پوست یا غشاهای مخاطی انسان متصل میشوند و شروع به مکیدن خون میکنند. در این مدت، مادهای زیست فعال به نام هیرودین را از طریق غدد بزاقی خود آزاد میکنند که این ماده از تشکیل لخته خون جلوگیری کرده و باعث خونریزی میشود. ماده ترشح شده توسط زالو شبیه هیستامین است که باعث باز شدن مویرگها شده و مانند یک ماده بی حس کننده، درد را کاهش میدهد. از طرفی، بزاق زالو تنظیم کننده گردش خون و شل کننده عضلات نیز هست و از همین طریق میتواند به آرام سازی عضلات و کاهش درد در مفاصل و استخوانها کمک کند.
برای مشاهده بیشتر تدابیر طب سنتی میتوانید به کانال ایتای خانم دکتر زهره فیض آبادی مراجعه کنید و مطالب مهم و تایید شده ایشان را بخوانید.
فواید زالو درمانی برای درمان بسیاری از بیماریهای مزمن پوستی، زخمها و مشکلات قلب و عروق مفید است. بزاق زالو به علت داشتن ترکیبات ضد التهابی و ضد لخته خون، مانند یک دارو وارد جریان خون شده و برای کنترل علائم بسیاری از بیماریها مفید است. از جمله مهمترین فواید زالو درمانی برای درمان برخی از بیماریها عبارتند از:
اثرات زالو درمانی بر بدن به علت ترکیبات فعال موجود در بزاق زالو شکل میگیرند. در ابتدا این مواد از بدن زالو خارج و وارد جریان خون میشوند. پس از آن کم کم متوجه فواید زالو درمانی در بدن خودتان خواهید شد. در ادامه به مهمترین خواص زالو درمانی در مطالعات انجام شده، اشاره میکنیم:
یکی از مهمترین خواص زالو درمانی، کمک به برقراری جریان طبیعی خون در ناحیهای است که دچار احتقان شده است. در طب ایرانی، زمانی که خون در یک عضو تجمع پیدا میکند و باعث احساس سنگینی، درد یا التهاب میشود، زالو به عنوان روشی برای تخلیه خون اضافی و کاهش فشار موضعی به کار میرود.
امروزه نیز همین ویژگی، مهمترین دلیل استفاده از زالو در پزشکی است. ترکیبات ضدانعقادی موجود در بزاق زالو اجازه نمیدهند خون به سرعت لخته شود و در نتیجه خونرسانی در مویرگها بهبود پیدا میکند. این ویژگی به ویژه در جراحیهای پلاستیک و میکروسرجری اهمیت زیادی دارد، زیرا میتواند از آسیب دیدن بافتهای پیوندی جلوگیری کند.
یکی از شناختهشدهترین ترکیبات بزاق زالو، هیرودین است. این ماده به طور مستقیم فعالیت ترومبین را مهار میکند. ترومبین آنزیمی است که نقش اصلی را در تشکیل لخته خون بر عهده دارد. علاوه بر هیرودین، کالین نیز با جلوگیری از چسبیدن پلاکتها به یکدیگر، روند تشکیل لخته را کند میکند. اگرچه در طب ایرانی اثرات زالو درمانی به این ترکیبات باز نمیگردد؛ اما میتوان برای کاهش غلظت خون موضعی و بهبود جریان خون در برخی از بیماریها از آن استفاده کرد. همین ویژگی باعث شده است که زالو درمانی امروز نیز در درمان احتقان وریدی پس از پیوند انگشت، گوش، بینی یا فلپهای پوستی بهعنوان یک روش کمکی ارزشمند مورد استفاده قرار گیرد.
بسیاری از افراد، زالو درمانی را به دلیل تاثیر آن در کاهش درد میشناسند. این اثر تنها به خروج خون محدود نیست، بلکه ترکیبات ضدالتهابی موجود در بزاق زالو نیز نقش مهمی در آن دارند. موادی مانند Bdellins و Eglins با مهار برخی آنزیمهای التهابی، شدت التهاب را کاهش میدهند. به همین خاطر است که پس از انجام زالو درمانی، متوجه کاهش درد در بدن و اندامهای خودتان خواهید بود.
اثرات زالو درمانی برای کاهش التهاب در بدن برای افرادی که دارای دردهای مفصلی، آرتروز زانو و … هستند، بسیار مفیدند. در طب ایرانی نیز دردهایی که منشاء آنها تجمع خون و احتقان موضعی بود نیز با کمک زالو درمانی قابل کنترل هستند. البته انتخاب محل زالو گذاری و تعداد زالوها همواره برعهده پزشک بوده است.
یکی از مهمترین کاربردهای زالو درمانی در پزشکی امروز، حفظ بافتهایی است که پس از جراحی با مشکل بازگشت خون وریدی مواجه شدهاند. برای مثال، اگر انگشت قطعشده دوباره پیوند زده شود، ممکن است خون شریانی وارد بافت شود؛ اما خون وریدی نتواند بهخوبی خارج شود. در این شرایط، تجمع خون باعث کبودی، تورم و در نهایت از بین رفتن بافت خواهد شد.
زالوی طبی با تخلیه خون اضافی و ترشح مواد ضدانعقاد، این فرصت را ایجاد میکند که جریان طبیعی خون دوباره برقرار شود. به همین دلیل، امروزه بسیاری از مراکز جراحی پلاستیک و ترمیمی در جهان از زالو درمانی به عنوان بخشی از درمان پس از پیوند یک بافت استفاده میکنند.
ترمیم مناسب زخم به خونرسانی کافی در ناحیه مورد نظر وابسته است. هرچه اکسیژن و مواد مغذی بیشتری به بافت برسد، روند بازسازی نیز سریعتر انجام میشود. زالو درمانی با کاهش احتقان و بهبود گردش خون، شرایط مناسبتری برای ترمیم بافت فراهم میکند. علاوه بر این، برخی آنزیمهای موجود در بزاق زالو خاصیت ضدمیکروبی دارند و میتوانند به کاهش رشد بعضی از میکروارگانیسمها کمک کنند. در طب ایرانی نیز زالو در برخی زخمهایی که اطراف آنها دچار احتقان و التهاب شده بود، بهعنوان روشی برای کاهش فشار موضعی و تسریع روند بهبود مورد استفاده قرار میگرفت که امروزه همین خاصیت نیز قابل توجه است.
یکی دیگر از فواید زالو درمانی، کمک به کاهش علائم بعضی از بیماریهای عروقی است. در طب ایرانی، واریس و برخی تورمهای ناشی از تجمع خون از جمله مواردی هستند که ممکن است با زالو درمانی بهبود پیدا کنند. امروزه نیز این روش در برخی بیماران مبتلا به واریس یا ترومبوفلبیت به عنوان درمان کمکی مورد توجه قرار گرفته است. با این حال، زالو درمانی جایگزین درمانهای استاندارد این بیماریها نیست و انتخاب آن باید با نظر پزشک انجام شود.
بسیاری از مشکلات پوستی نیازمند خونرسانی مناسب هستند. زمانی که گردش خون در یک ناحیه دچار اختلال میشود، روند ترمیم پوست نیز کندتر خواهد شد. در منابع طب ایرانی، زالو درمانی برای درمان برخی از مشکلات پوستی موثر است که با غلبه خون و احتقان همراه هستند. حتی میتوان برای درمان جوش در طب سنتی نیز از زالو درمانی کمک گرفت. برای درمان زخمهای مزمن که دیر ترمیم میشوند نیز استفاده از زالو درمانی یک راه حل مناسب محسوب میشود.
یکی از اثرات زالو درمانی بر بدن، میکروب کشی است. در بزاق زالوی طبی یک سری ترکیبات ضد میکروبی وجود دارند که میتوانند از رشد باکتریها و میکروارگانیسمهای مضر جلوگیری کنند. در بزاق زالو موادی مانند Theromacin، Theromyzin، Peptide B و Neuromacin شناسایی شدهاند که در مطالعات آزمایشگاهی، اثرات ضدمیکروبی از خود نشان دادهاند. این ترکیبات بخشی از سیستم دفاعی طبیعی زالو هستند و به محافظت از آن در برابر عوامل بیماری زا کمک میکنند.
از دیدگاه طب ایرانی نیز یکی از اهداف زالو درمانی، پاکسازی موضع از خون راکد و فراهم کردن شرایط مناسبتر برای ترمیم بافت بود. از همین جهت میتوان از خاصیت آنتی باکتریالی زالو برای پیشگیری از بیماریها و عفونتهای دیگر استفاده کرد. اگرچه زالو درمانی جایگزین آنتی بیوتیک نمیشود، اما دغدغه ایجاد عفونت پس از ایجاد زخم در اثر زالو را به حداقل میرساند.
زالو درمانی برای آرتروز یکی از شناخته شدهترین کاربردهای آن است. برای کاهش درد بیماران مبتلا به آرتروز به ویژه آرتروز زانو، میتوان از زالو درمانی کمک گرفت. ترکیبات ضدالتهابی موجود در بزاق زالو میتوانند التهاب اطراف مفصل را کاهش دهند و تا حدی باعث کاهش درد شوند. بسیاری از بیماران پس از انجام زالو درمانی، احساس سبکی و کاهش درد را تجربه میکنند.
این موضوع نه تنها در طب مدرن، بلکه در طب ایرانی نیز مورد بررسی قرار گرفته است. در واقع، بر اساس عقیده حکمای طب ایرانی، دردهای مفصلی ناشی از غلبه خون یا تجمع مواد زائد، میتوانند باعث ایجاد درد شوند و اثرات زالو درمانی برای بدن همینجاست که اهمیت پیدا میکند. البته زالو درمانی باعث بازسازی غضروف یا درمان قطعی آرتروز نمیشود، بلکه در کنار اصلاح سبک زندگی، تغذیه و کاهش وزن میتواند برای کنترل علائم آرتروز مفید باشد.
برخلاف تصور عموم، در طب ایرانی زالو درمانی برای همه افراد مناسب نیست. حکمایی مانند ابنسینا و عقیلی خراسانی بر این نکته تاکید کردهاند که پیش از هر اقدام درمانی باید مزاج، سن، قدرت بدنی، فصل، محل بیماری و وضعیت عمومی بیمار بررسی شود. به همین دلیل، دو بیمار با علائم مشابه ممکن است نسخه درمانی کاملا متفاوتی دریافت کنند.
برای مثال، فردی که دچار ضعف عمومی، کمخونی یا کاهش قوای بدنی است، معمولا کاندید مناسبی برای زالو درمانی محسوب نمیشود؛ در مقابل، فردی که دچار احتقان موضعی، غلبه خون و علائم مرتبط با آن است، ممکن است از این روش سود بیشتری ببرد. به همین دلیل توصیه میشود پیش از انجام زالو درمانی، وضعیت مزاج و شرایط عمومی بدن توسط پزشک متخصص طب ایرانی بررسی شود. همچنین، میتوانید از فرم مزاج شناسی آنلاین برای پیدا کردن مزاج خود کمک بگیرید.
با وجود اثرات زالو درمانی برای بدن، همه افراد نمیتوانند نمیتوانند آن را انجام دهند. از جمله مهمترین موارد منع انجام زالو درمانی عبارتند از:
هر نوع زالویی قادر به ایجاد فواید زیادی برای بدن شما نیست. تنها باید از زالوهای طبی و سالم استفاده کرد تا خون کثیف شما را خارج و در عین حال با ترشح بزاق خود، باعث بهبود علائم بعضی از بیماریها شوند. انجام زالو درمانی در مراکز غیرمعتبر و نزد افرادی به غیر از پزشکان حاذق به هیچ وجه توصیه نمیشود و میتواند خطرات جدی را برای سلامت شما به همراه داشته باشد. دکتر زهره فیض آبادی، بهترین متخصص طب سنتی در مشهد، با ارائه خدمات زالو درمانی به صورت بهداشتی و در نظر گرفتن شرایط بیمار قبل از ارائه این خدمات، آماده ارائه خدمات برای شما هستند. اگر نمیدانید که خواص زالو درمانی برای شما نیز قابل دستیابی است یا خیر، میتوانید از روشهای زیر مستقیما با دکتر فیض آبادی در ارتباط باشید:
زالو درمانی یکی از روشهای درمانی مشترک میان طب ایرانی و پزشکی نوین است که امروزه نیز در برخی شرایط، به ویژه جراحیهای ترمیمی و درمان احتقان وریدی، کاربرد بالینی دارد. اثرات زالو درمانی بر بدن میتواند تاثیر مثبتی روی درمان بسیاری از مشکلات داشته باشد. برای بهبود گردش خون، کاهش التهاب و جلوگیری از تشکیل لخته خون انجام زالو درمانی توصیه میشود؛ اما فراموش نکنید که فواید زالو درمانی برای درمان همه بیماریها نیست و انجام آن باید تنها توسط افراد آموزش دیده و پس از ارزیابی دقیق بیمار انجام شود.
برای معاینه و بررسی اینکه زالو درمانی برای شما مناسب است یا خیر، میتوانید با خانم دکتر زهره فیض آبادی مشاوره داشته باشید.
بهبود گردش خون، کاهش التهاب، جلوگیری از تشکیل لخته، کاهش درد و کمک به ترمیم بافت از مهمترین خواص زالو درمانی برای افراد هستند.
در برخی بیماران مبتلا به واریس زالو درمانی ممکن است به کاهش علائم کمک کند، اما درمان اصلی واریس محسوب نمیشود. با این حال، یکی از اثرات زالو درمانی افزایش گردش خون در ناحیه پا است که به کاهش تجمع خون واریس کمک خواهد کرد.
خیر، افراد مبتلا به کمخونی، اختلالات انعقادی یا مصرفکنندگان داروهای رقیقکننده خون باید با احتیاط و فقط با نظر پزشک اقدام کنند تا نگرانی از بابت عوارض زالو درمانی نداشته باشند.
تعداد جلسات به نوع بیماری، وضعیت بیمار و نظر پزشک بستگی دارد. در اکثر مواقع در همان جلسه اول نتیجه زالو درمانی را میبینید، اما ممکن است برای تثبیت این اثرات نیاز به مراجعه مجدد داشته باشید.
منابع:
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5741396/
Sig, A. K., Guney, M., Uskudar Guclu, A., & Ozmen, E. (2017). Medicinal leech therapy-an overall perspective. Integrative medicine research, 6(4), 337–343. https: //doi.org/10.1016/j.imr.2017.08.001
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20920805/
Singh A. P. (2010). Medicinal leech therapy (hirudotherapy): a brief overview. Complementary therapies in clinical practice, 16(4), 213–215. https: //doi.org/10.1016/j.ctcp.2009.11.005
https://www.theleechclinic.com/what-is-leech-therapy/benefits-of-leech-therapy/
https://www.webmd.com/vitamins/ai/ingredientmono-1187/hirudotherapy#uses
هزینه ویزیت تلفنی ۶۰۰٬۰۰۰ تومان برای ۱۵ دقیقه مکالمه میباشد. برای دریافت نوبت، نام و نام خانوادگی و شماره موبایل خود و عبارت درخواست ویزیت تلفنی را به شماره منشی مطب ۰۹۰۲۹۲۰۲۷۷۷ پیامک کنید. حداکثر تا ۲۴ ساعت آینده منشی با شما تماس میگیرد و زمان ویزیت را هماهنگ میکند.
